- Czasem nie wystarczy przeczytać, aby rozumieć, często trzeba to wyrazić własnymi słowami, umieścić w różnych kontekstach, zaangażować się w kreowanie znaczeń, aby je głębiej przetwarzać.
- W pośpiechu nie potrafimy czytać ze zrozumieniem, wychwytujemy słowa klucze i dopasowujemy treść komunikatu do swoich preferencji, zmieniając przekaz. Ważne komunikaty trzeba przeczytać kilka razy.
- Jesteśmy zaprogramowani do rozpoznania tego, co się dzieje. Kiedy rozpoznamy, niepokój ustaje. Nasze rozpoznanie niekoniecznie musi być poprawne.
- Nadawca nie zawsze potrafi przekazać treść w idealnej formie, może ją przekazać własnymi słowami. Często rozpoznanie pojawia się w wyniku dyskusji, gdy rozmówca rozszerza kontekst wypowiedzi i zostaje ona ukazana z innej perspektywy.
- Czy rozumienie tekstu i jego interpretacja są różnymi zjawiskami? Rozumienie tekstu to zbiór znaczeń, które przypisaliśmy mu po przeczytaniu. Interpretacja to ubranie rozumienia w słowa. Interpretacja nie jest tożsama z rozumieniem. Nie każdy potrafi adekwatnie opisać swoje rozumienie.
- Zgrzyt poznawczy to moje narzędzie pracy, czujnik. Jeśli doświadczyłam rozpoznania, to je ujmuję w słowa, piszę pierwszą wersję opisu i ona zgrzyta (doświadczam dyskomfortu poznawczego). Rozumienie jest różne od opisu. W moim umyśle będzie zgrzytać dotąd, dopóki sformułowanie nie odda, posiadanego przeze mnie, znaczenia. W przypadku braku rozpoznania doświadczam odczucia wątpienia, świadomego ‚błądzę’. Często piszę treść, której rozpoznanie przychodzi później, napisałam coś wydobytego z podświadomości, z intuicji. Nie rozumiem tego od razu.
- Rozpoznanie umożliwia głębokie rozumienie. Można rozumieć płytko, posiadać niestrukturalne reprezentacje poznawcze, wyuczone na pamięć.
- Hipoteza jest przydatnym narzędziem poznawczym. Pozwala ujmować rozumienie bez konieczności podawania dowodów słuszności, rozszerza przestrzeń badań.
- Totalna decyzja jest ucieczką od wątpliwości. Jest jedną decyzją w miejsce wielu. Spłaszcza świat do jednego wymiaru. Jest pozornie lepsza, tak jak pozornie zła jest wątpliwość. Wątpliwość otwiera drzwi procesowi odkrywania prawdy i szukania lepszych rozwiązań. Rozpoznanie najczęściej pojawia się stopniowo.
- Pierwsze rozpoznanie budowane jest na bazie dostępnych treści. Większości osób to wystarcza. Dociekliwi szukają wiedzy, odrzucają pierwsze wrażenie. Mędrzec zbiera wiedzę i wsłuchuje się w głos swojej intuicji nakarmionej informacjami.
- Każdy, kto dąży do rozumienia, definiuje. Nie robi tego głośno, a na poziomie podświadomym. Każde rozumienie jest uściśleniem określeń, więc definicją.