- Skuteczne kłamstwo. Nie mam zamiaru dostarczać narzędzi kłamcom. Ale ta definicja jest potrzebna do walki z kłamstwem. Kłamstwo jest skuteczne, gdy słuchacz nie ma wiedzy, a ufa kłamcy. Tak prosto można określić skuteczność kłamstwa. Zatem jak osoba nie mająca wiedzy może ujawnić kłamstwo? Zdobyć wiedzę z innych zaufanych źródeł. Żądać od kłamcy uzupełnienia wypowiedzi o zdarzenia powiązane w czasie i przestrzeni. Kłamstwo nie jest powiązane. Szpieg buduje legendę. Notoryczny kłamca też może korzystać z legendy. Możemy weryfikować prawdziwość legendy u osób opisanych w legendzie. Dla bezpieczeństwa możemy nie wierzyć w stwierdzenie, podejmować decyzje niezależnie od deklaracji kłamcy, zdobywać wiedzę z innych źródeł. Musimy zadbać o wypoczęty umysł, najłatwiej nas okłamać, gdy jesteśmy zmęczeni.
- Wyolbrzymienie. Dezinformacja ma na celu wpłynąć na emocje i wyłączyć rozsądek. Zakorzenić w pamięci określoną postawę wobec wybranych sytuacji. Z czasem obojętniejemy na argumenty, więc dezinformator potęguje przekaz, wyolbrzymia chcąc uzyskać reakcję. W pewnym momencie przekaz staje się śmieszny, ale odbiorca, jak ugotowana żaba, tego nie zauważa.
- Korzyści. Ten, kto czerpie korzyści, jest najczęściej głównym mocodawcą przekazu. Uświadomienie sobie rodzaju korzyści i odbiorcy korzyści uwalnia przestrzeń wątpliwości. Można opracować zestaw pytań, w których manipulator się ujawni.
- Warstwy przekazu: znaczeniowa, formalna, emocjonalna, funkcjonalna.
- Warstwa emocjonalna wzbudza określone emocje, realizowana jest przez dobór słów skojarzonych ze wspomnieniami. Słowo zahacza o wspomnienie, wzbudzając dowiązaną emocję. Wcześniej te wspomnienia musiały zostać zakodowane.
- Warstwa formalna, forma przekazu, którą odbiorca zauważa. Warstwa formalna bez zakorzenionych wspomnień jest emocjonalnie nieaktywna, jest racjonalna. Nabiera szkodliwego potencjału w obecności zakorzenionej narracji.
- Warstwa znaczeniowa, to użyte słowa i ich znaczenie słownikowe.
- Warstwa funkcjonalna to ukryty cel przekazu. Ma na celu wzbudzić określone skojarzenia, zawsze jest powiązana z wcześniej zakorzenioną narracją. W obecności zakorzenionej narracji przekaz realizuje ukryty cel.
5. Uzasadnienie i argumenty. Narrator nie może traktować odbiorcy jak głupca. Uzasadnia swoje tezy używając argumentów. Dla osób, które nie rozumieją podawanych argumentów często wystarczy ich obecność, by nadawcy komunikatu zaufać.
6. Wina, kara, odpowiedzialność, konsekwencje i prawo. Podjęłam decyzję, by w jednym akapicie w kontekście dezinformacji ująć te pięć pojęć. Dezinformator unika odpowiedzialności, konsekwencje przerzuca na innych. Dezinformator obarcza winą, żąda kary. Nasze pierwotne instynkty są wrażliwe na obwinianie, odpowiedzialność jest późniejszym konstruktem i trudniej ją zaktywizować. W tym kontekście ujawnia się rola skutecznego prawa. Jeśli odpowiedzialność jest rozmyta, konsekwencje przerzucone, wina jest bezwartościowa i szkodliwa to skuteczne i szybkie prawo jest realnym i dostępnym narzędziem.
7. Reputacja. Reputacja jest budowana latami za pomocą osiąganych sukcesów. Osoby z ustaloną reputacją pełnią rolę ekspertów i autorytetów funkcjonalnych (niekoniecznie autorytetów moralnych). Narzędziem walki z dezinformacją są opinie osób z ustaloną reputacją. Chodzi o osoby, które nie mogą sobie pozwolić na utratę reputacji, bo dzięki niej mają zlecenia.
8. Prawda a narracja. Prawda to jest to co jest, cała rzeczywistość. Narracja to model rzeczywistości zgodny z celami i opiniami głoszonymi przez narratora. Definicja narracji jasno pokazuje, że każda narracja jest skrzywiona przez opinie i cele. Narracja jest zbudowana na faktach i pseudofaktach, jest częściowo zgodna z prawdą, aby zdobyć zaufanie. Pseudofakty są często trudne do weryfikacji, więc przyjmowane na wiarę przez odbiorców narracji. Narracja buduje w pamięci odbiorców opinie korzystne dla narratora. Nie tworzą one spójnego modelu, służą do wzbudzania emocji za pomocą pseudofaktów z nimi zgodnych. Odbiorca nie potrafi utrzymywać w pamięci modeli wzajemnie sprzecznych, więc tworzą się przeciwstawne obozy zamykające ludzi w bańkach poznawczych.
9. Kalka znanych stwierdzeń. Odbiorca narracji posługuje się kalkami zasłyszanych stwierdzeń, nie ma własnego zdania.
10. Przekonania, a opinie, a model. Model jest przybliżeniem fragmentu prawdy. Przekonanie jest pojedynczym stwierdzeniem na temat prawdy. Opinia objętościowo jest między przekonaniem a modelem, zbudowana jest na zbiorze przekonań. Ani opinia, ani przekonanie, ani model nie muszą być niesprzeczne z prawdą. Nie są nigdy zgodne z prawdą, bo prawda jest zbyt obszerna, by ją opisać słowami.
Przez mądrość do szczęścia 