1. Wolność wymaga spełnienia trzech warunków:
1) Jednostka posiada własność, która jest chroniona przed obcymi, własność jednostki może się ograniczać do posiadania siebie samej. Nie istnieje własność, jeśli nie ma granic tej własności.
2) Jednostka ma możliwość czynienia zmiany, przynajmniej w obrębie siebie i swojej własności.
3) Jednostka jest w jakimś zakresie chroniona przed cudzą, niepożądaną zmianą. Jednostka pozbawiona ochrony nie posiada siebie na własność.
2. Członkowie społeczności są zależni od innych członków, są współzależni. Współzależność jest ograniczeniem wolności.
3. Jednostka musi się dostosować do reguł panujących w społeczeństwie.
4. Społeczeństwo, aby spełniać swoje funkcje, reguluje wolność jednostki w ramach funkcjonującego porządku przy pomocy narzędzi poprzez:
1) prawo jednostki do zmiany w pewnych zakresach,
2) prawo do ochrony przed niepożądaną zmianą,
3) nakaz zmiany w pewnych zakresach,
4) zakaz zmiany w pewnych zakresach,
5) prawo do posiadania w pewnych zakresach,
6) prawo do wpływu i współtworzenia środowiska indywidualnego życia i środowiska życia społecznego.
5. Totalna wolność nie istnieje. Istnieje tylko brak przedmiotowych przymusów i przedmiotowych ograniczeń.
Władza, pieniądze, umiejętności i wiedza umożliwiają likwidację części przymusów i ograniczeń i pozwalają zwiększyć zakres wolności. Zdarza się, że koszt ich zdobycia uniemożliwia korzystanie z poszerzonej wolności. Uwolnienie się od części potrzeb i pragnień umożliwia likwidację części przymusów i odczuwanych ograniczeń i przez to zwiększa Zakres Wolności. Każda Potrzeba i pragnienie nakłada na nas kolejne więzy ograniczając wolność.
6. Więzi są ograniczeniem wolności. Człowiek bez więzi rozpada się. Ja i tożsamość są rodzajem więzi, ograniczonymi strukturami. Wolność realizuje się w świadomym wyborze ograniczeń. Wybieramy drogę, po której chcemy kroczyć, która nas będzie w przyszłości ograniczać.
7. Gdy jednostka odbiera sytuację życiową, jako pozbawioną wyborów, alienuje się. Alienacja jest wówczas wyborem jednostki. Paradoksalnie najbardziej wolnym jest ten, kto nic nie robi, bo nie doświadcza ograniczeń i przeszkód. Dlatego część osób jest bierna. Dla osób, które nie podjęły działań, wszystko wydaje się możliwe.
8. Granice. Jednostka spotyka się z innym członkiem społeczności w przestrzeni kontaktu. Granice w przestrzeni kontaktu są wyznaczane poprzez normy prawne, normy zwyczajowe, interpersonalne uzgodnienia, negocjacje, użycie siły, zawłaszczenie.
9. Jednostka nigdy nie jest całkowicie wolna. Jednostka może doświadczyć sytuacyjnego braku ograniczeń dla swojego „chcę” lub braku przymusu dla swojego „nie chcę”. Najwięcej wolności jednostka doświadcza w obrębie swojej własności.
Jednostka dopasowana do struktury, akceptująca świat, który ją otacza, rzadziej doświadcza ograniczeń, gdyż przyjmuje istniejące ograniczenia za coś naturalnego, z czym się nie dyskutuje.
Jednostka w danym zakresie może posiadać wybór lub brak wyboru. Wybór jest ograniczony zarówno poprzez wewnętrzną strukturę jednostki jak i przez środowisko.
10. Kiedy wybór jest wolnym wyborem jednostki? Na potrzeby tych rozważań wykluczymy zewnętrzne przymusy. Przyjmiemy, że każdy wybór można ograniczyć do kilku zero-jedynkowych opcji: tak i nie. Wybór z kilku opcji jest zawsze odrzuceniem lub akceptacją.
Na wybór pomiędzy A i -A mają wpływ:
1) emocje,
2) podświadomość,
3) zrozumienie sytuacji,
4) zdroworozsądkowa ocena tego, który wybór jest korzystniejszy.
Pojawiają się pytania:
1) Kiedy wybór będzie wolny, czy jak o nim zdecyduje 1), 2), może 3), a może 4)?
2) Czy zaufać podświadomości? Reklama i wpływ działają na podświadomość.
3) Może zaufać emocjom? Emocje są wzbudzane przez różne niezwiązane czynniki.
4) Zrozumienie sytuacji często wymusiłoby decyzje niekorzystne dla podmiotu. Przykład: Czy podmiot nie wystartuje w naborze na stanowisko wiedząc, że ma przewagę nad startującą w tym naborze samotną matką?
5) Jeśli o wolności wyboru świadczy zdroworozsądkowa ocena, to dokonujemy wyboru najkorzystniejszego. Według jakich kryteriów najkorzystniejszego, w jakiej perspektywie czasowej najkorzystniejszego?
Jeśli jednostka nie jest JA świadomym, to nawet nie wie, co stoi za jej wyborem. Czy wówczas to będzie wolny wybór jednostki?
Przez mądrość do szczęścia 