- Wolność zewnętrzna, a wolność wewnętrzna. Zewnętrzne przymusy, granice, nakazy i zakazy ograniczają rozwój, możliwość zmiany w określonym kierunku. Narzucają zmianę, rozwój w innym kierunku, wspieranym przez zewnętrzne czynniki. Brak zewnętrznych ograniczeń i przymusów dla człowieka, który nie jest wewnątrzsterowny skutkuje unikaniem wewnętrznych dyskomfortów i pożądaniem nagród. Jest to błędne koło. Przyjemności powszednieją, unikanie dyskomfortu osłabia odporność psychiczną. To prosta droga w uzależnienie. Ucieczkę przed trudnościami świata w dające przyjemność, uzależniające, nagradzające aktywności, od używek po hazard, czy gry. Są jeszcze wewnętrzne przymusy, nakazy i zakazy, normy społeczne, własne wartości i zasady. One ograniczając, ułatwiają życie, uwalniają od wyborów, uwalniają od wysiłku i dyskomfortu ciągłego decydowania. Bo tylko uwalnianie się i doświadczanie braku ograniczeń daje przyjemność. Wybieranie i decydowanie powyżej pewnego progu staje się wysiłkiem. Wybór bywa ciężką pracą. Nie piszę tu o wybieraniu środowiska dopasowanego do JA, zgodnego z osobowością. Takie dopasowanie przynosi przyjemność poprzez harmonię tego, co na zewnątrz z tym, co wewnątrz. Jawnym ograniczeniom wolności można przeciwdziałać lub ułożyć sobie życie wewnętrznego ousidera. Trudniej jest z niejawnymi, wewnętrznymi ograniczeniami wolności. Najwięcej ludzi jest niewolnikami dwóch jakości: przyjemności i dyskomfortu, ich wewnętrznych manifestacji. Człowiek pożąda jakości, które sprawiają przyjemność, a unika tych, które wprowadzają go w dyskomfort. Zachcianka, która musi być zrealizowana, bo dyskomfort jest nie do zniesienia, jest zniewoleniem wewnętrznym. Czy to jest niewola, najtrudniejsza bo własna, czy właśnie wolność? Wrócę do stwierdzenia, które wcześniej napisałam: forma jest zniewoleniem materii, a wolne bycie ogranicza się do wyboru formy. Sprowadzę teraz to abstrakcyjne zdanie do konkretów. Wybieram pewien światopogląd z kodeksem etycznym. Postępuję w zgodzie z owym kodeksem etycznym rezygnując z części wolności. Gdy brak mi owego światopoglądu i kodeksu etycznego, mam szerszy zakres wolności, ale jestem bardziej podatny na sytuacyjne bodźce i obce wpływy. Jawi się to, jako jakiś paradoks wolności. Ograniczam wolność przez wolny wybór ograniczeń, by chronić wolność przed obcymi wpływami lub wewnętrznymi słabościami. Naszym ograniczeniem jest realizowanie wolnego wyboru, wcześniej podjętego. Wybierając, ograniczam się. Wolność realizuje się poprzez możliwość czynienia zmiany zgodnie z wolą podmiotu, lub poprzez uniknięcie niepożądanej zmiany również zgodnie z wolą podmiotu. W każdym przypadku mamy wybór podmiotu, podmiot wybiera to, a nie chce tamtego. Jeśli nie ma żadnej zmiany, to nic nie można powiedzieć o wolności.
- Modele myślowe, a wolność. Wymyśliliśmy abstrakty, żeby stworzyć modele fragmentów rzeczywistości, potrzebowaliśmy kontrolować rzeczywistość. Stworzyliśmy modele i staliśmy się niewolnikami tych modeli, tych abstraktów, oddzieleni przez nie od rzeczywistości. Jeżeli nie chwytamy sensu sytuacji, która się właśnie wydarza, to nasza wyczytana, przywołana wiedza jest przeszkodą, gdyż więzi nas w niewłaściwej interpretacji sytuacji.
- Wolność a anarchia. Jeśli zbadamy anarchię, przyznamy, że każda anarchia prowadzi do ustalenia nowego porządku, bazującego na innych źródłach i strukturze władzy, niż te występujące w obowiązującym porządku, który burzy anarchia. Anarchia, to stan występujący często między następującymi po sobie porządkami. W anarchii władza należy do silniejszego w danej sytuacji, to prowadzi do wniosku, że w anarchii jest niewiele wolności, gdyż to prawo ustalając to, co jest możliwe, chroni i zapewnia pewien zakres wolności. Czasem anarchią są mylnie nazywane procesy rozwojowe, które naruszają istniejący porządek.
- Wolność, a odpowiedzialność. W religii katolickiej wiąże się wolność (wolną wolę człowieka) z odpowiedzialnością przed Bogiem, który za dobro wynagradza, a za zło karze. W buddyzmie jest prawo karmy. Odpowiedzialny jest sprawca. Świadomy sprawca nie może przerzucić odpowiedzialności na kogoś innego. Sytuacja się komplikuje, gdy decydent i sprawca są różni. Decydent jest odpowiedzialny, sprawca również. Odpowiedzialność jest dyskusyjna, gdy sprawca nie miał wyboru. Czasem są tylko możliwe wybory mniejszego zła.
- Jak zrównoważyć korzystną dla jednostki tożsamość z umiejętnością zarządzania wolnością? Tożsamość jest zniewoleniem, odczuwanym mocniej w przypadku braku adaptacji do środowiska. Tożsamość jest tarczą, chroni nas przed rozpadem osobowości. Wspiera nasze wybory. Tożsamość budujemy i tożsamość realizujemy. Poczucie wolności odczuwamy, gdy realizujemy wybory zgodne z tożsamością
- Definicja człowieka wolnego.
Rozróżniam dwa rodzaje zniewolenia:
1) wewnętrzne zdeterminowanie (pamięć, nawyki, temperament, ograniczenia ciała i umysłu, emocje, niezaspokojone potrzeby, i inne…);
2) zewnętrzne ograniczenia lub przymusy (środowisko, prawo, szefowie, obowiązki, zobowiązania, normy społeczne, cudze chcę/nie chcę, i inne…).
Definicja człowieka wolnego:
Człowiek jest wolny, gdy świadomy ograniczeń, nacisków, wpływów wybiera konkretną opcję świadomy jej konsekwencji i źródeł.
7. Współzależna wolność. Do tej pory nie zdefiniowałam wolności, przyglądałam się jej w różnych kontekstach. Wnioskiem z tej pracy jest istnienie tylko wolności współzależnej. Nie ma wolności totalnej, wolność wyboru jest iluzją, zawsze jest zdeterminowana. Istnieje tylko wolność współzależna, realizująca się w wyborach zgodnych z tożsamością w granicach prawa i norm społecznych, wyborach z dostępnych opcji.
8. Wolność a tożsamość. Wolność jest realizacją swojej tożsamości. Występując wbrew tożsamości odczuwamy konflikt, w którym nie doznajemy poczucia wolności. Wolność pozwala nam zmieniać tożsamość. W okresie zmiany tożsamości doświadczamy zagubienia. Czy tożsamość jest przyczyną, czy skutkiem zmian w naszym życiu? Tym i tym. Realizując role społeczne budujemy tożsamość, rozwijając się budujemy tożsamość, realizując swoje wybory budujemy tożsamość. Jednocześnie wybieramy w zgodzie z tożsamością.
Przez mądrość do szczęścia 