- Skoki po poziomach abstrakcji. Mamy zagadnienie konkretne. Możemy je opisać na wyższym poziomie abstrakcji. Spoglądamy na inne zjawiska. Możemy zauważyć klasy zjawisk. Dopiero z wyższego poziomu abstrakcji dostrzegliśmy podobieństwa i różnice. Zanurzenie w konkrecie oślepia.
- Kontakt z nowym. Każdy ma do opowiedzenia jedną ciekawą historię, swoją własną. Gaduła zanudza, osoba refleksyjna inspiruje. Inspiruje na dwa sposoby. Dostarcza spostrzeżeń, które nam umknęły. Zaraża stanem refleksyjności.
- Błąd i opinie laików. Błąd ma potencjał inspiracji, a laicy błądzą. Błąd inspiruje na dwa sposoby. Wymusza poprawną odpowiedź. Ma przyczynę, która może zainspirować nowy obszar badań.
- Jak szukać nowego tematu badań? Mamy wiedzę jawną z badanej dziedziny zgromadzoną w artykułach i podręcznikach. Wiedza ta wydaje się kompletna. Możemy wprowadzić zakłócenia w realizowane procesy, możemy doprowadzić proces do granic, możemy zaprzeczyć zasadom, możemy wprowadzić nowych bohaterów procesu i tym wywołać niestandardowe reakcje. Możemy obserwować i wychwytywać zmiany, one muszą mieć przyczynę. Możemy zmieniać warunki, dostarczać energii, zabierać energię, możemy głodzić proces, przekarmiać. Każda zaobserwowana zmiana może mieć potencjał naukowy.
- Inspiracja artystyczna. Nie jestem znawcą, może napiszę banały. Warto, by inspiracja artystyczna czerpała z emocji, aby pobudzić emocje odbiorców. Widz porwany emocjonalnie doceni dzieło. Gdy styl jest wypadkową zdolności i ograniczeń twórcy, jest unikalny. Na początku szukania swojej drogi artystycznej próbujemy, kopiujemy. Uczymy nasze ciało, umysł i emocje nowych ścieżek. Każdy ma filtry, które deformują postrzeganie rzeczywistości. Na czym innym się skupiamy, co innego omijamy. Filtry artysty mogą stać się składową stylu. Nowa droga bywa wynikiem łamania obowiązujących zasad, dlatego trzeba znać zasady, by wiedzieć co łamać. Nowa droga bywa wynikiem nowych zasad. Przyjmujemy kilka zasad i pozwalamy sobie błądzić w ograniczonej przez nie przestrzeni. Może pojawić się coś ciekawego, na czym zbudujemy swój styl. Każde wartościowe dzieło to wymykająca się standardom mieszanka stylu, pomysłu i emocji twórcy.
- Jak odkryć nową przestrzeń badań? Obserwować. Dla ludzi o niskiej wrażliwości pomocą mogą stać się słowniki synonimów. One gromadzą spostrzeżenia pokoleń. Można swoją pracę badawczą skoncentrować na docieraniu do sedna znaczeń. Słowniki kulturowe dają tylko przybliżone definicje. Wbrew pozorom synonimy różnią się znaczeniowo, wskazują na różne zjawiska. Tylko niewielka część ma ten sam zakres znaczeniowy. Część z tych zjawisk może być jeszcze niezbadana.
- Zdefiniowane pojęcie strukturalne ma swoją zmienność, zachowania. Każda zmienność (zachowanie) wpływa na inne byty. Niektóre zachowania są reakcją na wpływ. Szukamy nadawców i odbiorców wpływów. Tak poszerzamy teorie, tak teorie poprawiamy. Idealna teoria jest strukturalna.
- Proponuję budowanie map poznawczych swojej wiedzy. Czerwonym kolorem zaznaczałabym przewidywane braki, miejsca, w których naszym zdaniem powinno coś być, a my tego jeszcze nie znamy. Każdy fragment świata można strukturalnie zmapować. Węzłami będą fenomeny, wiązaniami relacje.
- Praca z podświadomością jest kluczem do wartościowej inspiracji. Jesteśmy przyzwyczajeni do inspiracji zewnętrznej, ona uruchamia wiedzę jawną, więc nic nowego. Inspiracja głęboka, to chwytanie wglądów intuicyjnych na granicy świadomości. Wiedza jawna już została przez kogoś odkryta i dostała się do obiegu. Nasza wiedza niejawna (podświadoma) ma źródło w naszym doświadczeniu. Może być jeszcze nieodkryta przez naukę. Uwalniamy wiedzę niejawną na różne sposoby, wymieńmy kilka:
- Strumień wolnych skojarzeń.
- Chwytanie strzępów poznawczych na granicy świadomości.
- Rysowanie map poznawczych własnej wiedzy. Dziury na tej mapie i brakujące powiązania mogą pomóc odkryć coś nowego.
- Zasiewanie ziarna. Warto zapisywać słowa klucze, które „smakują poznawczo”, sygnalizują ciekawe zagadnienia. Stanowią krok pośredni w procesie definiowania pojęć, bohaterów teorii. Jak uwalniać słowa klucze? Ja zaczynam od sformułowania tematu zagadnienia, np.: teoria inspiracji poznawczej. Spisuję pojęcia, które pojawiają się w ciszy myślowej. Spisuję zaprzeczenia tych słów. Pojęcia pojawiające się w polu uwagi są najczęściej czerpane z wiedzy jawnej, więc znam ich definicje. Zaprzeczenie aktywizuje nową sieć skojarzeń. Część tych skojarzeń jest spoza wiedzy jawnej. Próbuję je zdefiniować. Każda pojawiająca się myśl może być inspiracją, która czerpie z naszego doświadczenia.
- Praca z istniejącymi definicjami pojęć z zakresu badań. Badacz może poprawiać definicje niestrukturalne. Pojęcia strukturalne można łączyć w struktury nadrzędne.
Przez mądrość do szczęścia 