Przez mądrość do szczęścia

Osoby wrażliwe, o cienkiej skórze, pozbawione dystansu, są podatne na nieprzyjemną, psychiczną reakcję w sytuacji negatywnej oceny. Ocena ewolucyjnie była narzędziem zmiany, wpływania na członków społeczności. Dawniej członkowie społeczności potrzebowali siebie nawzajem, aby przetrwać, więc ocena, jako narzędzie wpływu kształtującego zachowania, była niezbędna. Obecnie, dzięki technologii i specjalizacji, możemy być samowystarczalni w granicach naszych dochodów. Kupujemy usługi. Obecnie, nie mamy motywacji do zmiany. Nie potrzebujemy się zmieniać dla innych. W dobrych relacjach, w których dbamy o członków relacji, nie oceniamy w starym stylu. Uczymy się mówić o potrzebach i uczuciach. Nie wysyłamy komunikatów typu: jesteś leniwy. Wysyłamy komunikaty typu: źle się czuję, gdy nie dbasz o porządek. Ocena jest związana z poczuciem winy. Dojrzałe relacje nie używają poczucia winy jako narzędzia, odwołują się do poczucia odpowiedzialności za czyny. Osoby niedojrzałe nadal oceniają i wywołują poczucie winy. Relacje z nimi są bolesne. Narzędziem ochrony przed oceną i wywoływaniem poczucia winy jest dystans. Uczymy się używać konkretnych komunikatów w miejsce etykiet. Etykieta jest związana z JA. Konkretny komunikat odnosi się do zachowań. JA nie możemy w łatwy sposób zmienić, zachowania możemy. Ocena negatywna szkodziła naszemu obrazowi JA, była atakiem, wobec którego broniliśmy się. Odrzucaliśmy etykiety, kłóciliśmy się z rozmówcą, by zneutralizować negatywny wpływ oceny. Definiuję osobowość jako zbiór zachowań i nawyków, interface JA w relacjach z otoczeniem. Zatem ocena nie ma realnego wpływu na osobowość. Komunikat o nieakceptowanych zachowaniach ma wpływ. Gdzie współcześnie ocena ma zastosowanie? Oceny składają się z przymiotników, wywołują emocje. Są skrótami poznawczymi, ekonomizują wiedzę. Są przymiotniki konkretne: zimny, biały, szybki. Są przymiotniki umowne: leniwy. Zamiast mówić o kimś, że jest leniwy, zapytaj rozmówcę dlaczego nie realizuje swoich obowiązków? Dowiesz się, że nie lubi zmywać naczyń, jest zmęczony, chory, ma nadmiar obowiązków, myśli rozwiązując problemy, dostarcza sobie pozytywnych doznań uciekając przed depresją. Różnica w tych dwóch podejściach jest kolosalna. Komunikat konkretny, nieoceniający uruchamia potencjał zmiany. Wiemy dlaczego coś się dzieje, więc możemy dostosować nasze zachowanie. Negatywna ocena tylko wzbudza poczucie winy i wywołuje reakcje obronne. Przyjrzyjmy się ocenie pozytywnej. Dzięki niej poprawia nam się nastrój, wrasta nasze poczucie wartości, czujemy się dobrze. Uwalniamy się od JA. Tu również komunikat konkretny ma większą wartość. Jesteś wielki, to inny komunikat niż: twój projekt poprawi życie ludzi w naszym zakładzie. Komunikat konkretny inspiruje do podejmowania wartościowych zachowań.