Przez mądrość do szczęścia

10. Kiedy wybór jest wolnym wyborem jednostki? Na potrzeby tych rozważań wykluczymy zewnętrzne przymusy. Przyjmiemy, że każdy wybór można ograniczyć do kilku zero-jedynkowych opcji: tak i nie. Wybór z kilku opcji jest zawsze odrzuceniem lub akceptacją.

Na wybór pomiędzy A i -A mają wpływ:

1) emocje,
2) podświadomość,
3) zrozumienie sytuacji,
4) zdroworozsądkowa ocena tego, który wybór jest korzystniejszy.

Pojawiają się pytania:

1) Kiedy wybór będzie wolny, czy jak o nim zdecyduje 1), 2), może 3), a może 4)?
2) Czy zaufać podświadomości? Reklama i wpływ działają na podświadomość.
3) Może zaufać emocjom? Emocje są wzbudzane przez różne niezwiązane czynniki.
4) Zrozumienie sytuacji często wymusiłoby decyzje niekorzystne dla podmiotu. Przykład: Czy podmiot nie wystartuje w naborze na stanowisko wiedząc, że ma przewagę nad startującą w tym naborze samotną matką?
5) Jeśli o wolności wyboru świadczy zdroworozsądkowa ocena, to dokonujemy wyboru najkorzystniejszego. Według jakich kryteriów najkorzystniejszego, w jakiej perspektywie czasowej najkorzystniejszego?

Jeśli jednostka nie jest JA świadomym, to nawet nie wie, co stoi za jej wyborem. Czy wówczas to będzie wolny wybór jednostki?

11. Niektóre jednostki unikają wyborów. Każdy wybór może napotkać ograniczenia w trakcie realizacji. Wybierając, JA traci iluzję, że wszystko jest jeszcze możliwe. Unikając wyboru JA posiada iluzję wolności: zawsze jak będę chciał, to mogę. Wybierając, JA wchodzi w zobowiązanie związane z wyborem, traci alternatywę, część iluzorycznej wolności. Wybierając, JA otwiera nowe możliwości, które umożliwia podjęte zobowiązanie. Pozostaje osobiste pytanie: kiedy JA ma wybrać?

12. Wolność przedmiotowa, wolność OD i wolność DO

Życie w różnych relacjach i ograniczeniach jest naturalne. Dążenie do uwalniania się z pęt jest naturalne. Sprzeczność? Nie. Ta dynamika ucieczki od istniejących więzów i poszukiwanie nowych, akceptowanych więzów jest częścią dynamiki rozwoju, częścią procesów oczyszczania i samouzdrawiania, częścią procesów adaptacyjnych.

1) Wolność DO, to możliwość wejścia w nową relację z osobą, zjawiskiem lub przedmiotem. Wolni wybieramy z puli dostępnych możliwości.
2) Wolność OD, to możliwość porzucenia tego, co przestało być akceptowane, co zaczęło szkodzić, zaczęło na różnych płaszczyznach uwierać.

Ucieczka od tego, co sprawia przykrość i utrudnienia wymaga wysiłku. To prosta droga do innego rodzaju degeneracji: braku zahartowania. Wytrwanie w tym, co uwiera, jest treningiem odporności i elastyczności, a w konsekwencji w przyszłości poszerza zakres wolności.

Wolności DO X lub wolności OD X doświadczamy tylko w obecności naszej relacji z X. Jeśli nie wchodzimy w relację z X, to nie jesteśmy w stanie stwierdzić, czy w tej relacji będziemy wolni, czy też nie.

Wolność OD X jest tym trudniejsza, im silniejsze było przywiązanie do X, uzależnienie od X.

Wolność DO Y wymaga ‚dorośnięcia do Y’, osiągnięcia dojrzałości w danym zakresie. Relacje niedojrzałe nie są wolne. Często jednostka daje sobie wolność do Y, bez procesu dorastania i wówczas tworzy strukturalną prowizorkę, aby jakoś funkcjonować w stanie, w którym możliwe jest Y. Zdarza się, że jednostka nie stworzy nawet prowizorki, wówczas w kontakcie z Y traci kontrolę. Pozostaje otwarte pytanie: Czy utrata kontroli nie jest utratą wolności? Przykładem może być kierownik bez wymaganych na stanowisku kompetencji.